Erg ontroerend: in elk van deze kookpotten zit een doodgeboren kindje. Eén van de twee potten (een grape uit het begin van de vijftiende eeuw) is door archeologen volledig uitgeprepareerd, waarbij alle botjes zorgvuldig zijn gereconstrueerd tot een minuscuul skelet, compleet tot de piepkleine middenvoetsbeentjes aan toe. Het is ongelooflijk om te zien, zo'n skelet van een miniatuurmensje, niet groter dan een lineaal, maar al wel helemaal gaaf.

De andere pot is door een CAT-scanner gehaald, waardoor de inhoud goed bekeken kon worden én intact kon blijven.

Maar het meest ontroerend is wel de vindplaats van deze potten met kindjes (die overigens op verschillende plekken werden aangetroffen en verder niets met elkaar te maken hebben).

Doodgeboren betekende in de middeleeuwen namelijk niet gedoopt, en niet gedoopt betekende nog altijd belast met de erfzonde (alle kinderen waren toen vanaf de conceptie tot de doop gewoonweg zondig) en dat betekende dat je niet op heilige grond begraven mocht worden, en een laatste rustplaats op niet-heilige grond betekende: geen plekje in het hiernamaals. Of, zoals het in een onderzoeksrapport uit de jaren zestig werd beschreven: het ongedoopte kind dat niet op rituele, sacramentele wijze deel heeft aan het heilige leven, kan ook niet ingaan in het lichtrijk van de dood.

Dus iemand met een minder kil hart (wellicht de moeder of vader?) heeft dit kindje stiekem onder de heg van het kerkhof begraven met het idee dat begraafplaatsen toch altijd zullen blijven uitbreiden, in de hoop dat het kindje te zijner tijd wél op de begraafplaats zou komen te liggen, en dus wél in het hiernamaals terecht zou komen. Een eigen geloof binnen het geloof, of misschien zelfs wel ronduit verzet tegen het geloof van toen.

Dit fenomeen is op meer plekken in het land gezien (in ieder geval in Friesland, in Zeeland en in Twente), maar de voorbeelden zijn op twee handen te tellen en er is nauwelijks iets over gepubliceerd.

Wel is er een naam voor die beruchte rand van een kerkhof: limbus infantium, oftewel zoom der kinderen, het voorgeborchte voor kinderen, de verblijfplaats van zieltjes die niet naar de hemel of de hel gaan, kinderlimbo.

Het voorgeborchte der kinderen, aan de rand van de hel, is in 2007 overigens officieel afgeschaft door het Vaticaan. Paus maakt einde aan voorgeborchte, kopten de kranten op 21 april van dat jaar massaal, want Paus Benedictus XVI vond het buitensluiten van onschuldige kinderen uit het paradijs toch 'in tegenspraak met de bijzondere liefde die Christus voor de kleinsten koestert'.

Dit maakt archeologie zo'n prachtig vak, een wetenschap van verhalen: door dit soort bodemvondsten kun je echt in het hoofd van mensen proberen te komen, deze resten bieden een ontroerend inkijkje in de gedachtengang van vroeger, in een tijd dat kinderen pas na een jaar een naam kregen vanwege de torenhoge kindersterfte, in een tijd dat het “normaal” was om een kindje te verliezen. Dan is het veelzeggend dat iemand (een moeder? een moeder in Zeeland, een moeder in Friesland, een moeder in Twente?) er toch alle moeite voor heeft gedaan om haar doodgeboren kindje de hemel in te krijgen, ongeacht geloof, ongeacht regels, ongeacht alles.