Ik liep vandaag niet door een museum. Ik liep door het fascistisch zenuwstelsel van Europa. In het Museo Reina Sofía hangt Guernica van Picasso. Mensen noemen het een meesterwerk. Het voelt voor mij als een zeventien-eeuwse autopsie. Nu als opengesneden continent.

Spanje, 1936. Een jonge republiek bouwt democratie, onderwijs, rechten, vooruitgang. Maar onder de vloerplanken van Spanje rot het al. Armoede. Nationalisme. Wraak. Dan komt Franco met zijn generaals, priesters en fascisten. Met steun van Hitler en Mussolini. Spanje wordt het oefenterrein van Europa’s nachtmerrie. Voor wapens, maar vooral voor dehumanisering. Over hoeveel burgers je kunt doden voordat de wereld wakker wordt.

26 april 1937. Guernica. Marktdag. Mensen kopen brood. Kinderen lopen over straat. Daarna: vliegtuigen. Explosies. Brandende huizen. Lichamen. En daarna nóg een aanval, op mensen die probeerden te vluchten. Ik zie het synchronisme met Ukraïne en Gaza. Aangewakkerd door grootmachten die hun proxi-oorlog voeren.

Picasso schilderde geen patriottisme. Alleen dieren die krijsen. Moeders met dode kinderen. Monden die openstaan zonder geluid. Licht dat koud op vernietiging valt. Het schilderij hangt in het Sofia Reina als een waarschuwing waar niemand naar luisterde.

Guernica blijkt een trailer. Twee jaar later stond Europa in brand. En terwijl ik daar liep tussen de oude affiches van antifascisten, arbeiders, dichters en vrijwilligers uit heel Europa, dacht ik vooral één ding: ze zagen het toen al aankomen. Dat is misschien het meest angstaanjagende van alles. Niet dat mensen niets wisten. Maar dat ze het zagen en tóch doorgingen.

Daarom voelt dat museum vandaag niet historisch, maar actueel. Omdat dezelfde mechanismen terugkeren zodra mensen veranderen in kampen, cijfers, collateral damage of geopolitieke schaakstukken. Omdat Europa opnieuw woorden zoekt om weg te kijken. Omdat “nooit meer” langzaam bureaucratische achtergrondruis is geworden. Ook voor onze regering.

En ergens tussen Israël, Gaza, trauma, macht, angst en vergelding worden opnieuw kinderen onder puin vandaan gehaald terwijl de wereld debatteert over definities. Guernica kiest geen kant. Het kiest de verbrijzelde mens.

Sirene zonder stem

Europa kijkt weer weg

Stof daalt op een kind